पुणे प्रतिबिंब

फुरसुंगी येथील कॉल सेंटरमध्ये ऑपरेटर म्हणून काम करणाऱ्या २३ वर्षांच्या एका तरुणीवर सामूहिक बलात्कार झाल्याची घटना तीन दिवसांपूर्वी घडली.या प्रकरणी दहाहून अधिक अज्ञात व्यक्तींविरुद्ध गुन्हा दाखल झाला असून, अद्याप कोणालाही अटक झालेली नाही. तुकाईदर्शन या टेकडीवर हा प्रकार घडल्याचे पोलिसांनी सांगितले. या घटनेमुळे संबंधित तरुणीला जबर मानसिक धक्का बसला आहे.

तिचा मित्र हंसराज नाना ब्राह्मणे (वय २६, रा. भेकराईनगर, फुरसुंगी, ता. हवेली) याने दिलेल्या तक्रारीनुसार लोणी काळभोर पोलिसांनी गुन्हा दाखल केला आहे. पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ही तरुणी व हंसराज वर्षभरापासून एकत्र वावरत आहेत. ती गेल्या एक वर्षापासून कॉल सेंटरमध्ये ऑपरेटर म्हणून काम करीत आहे. इतर तीन मैत्रिणींसह ती सासवड रस्त्यावरील एका फ्लॅटमध्ये राहते. कंपनीच्या जवळच राहत असल्याने ती कंपनीची गाडी जाण्या-येण्यासाठी वापरत नव्हती. गुरुवारी ती फ्लॅटमध्ये एकटी आराम करीत असताना, रात्री साडेदहाच्या सुमारास तिच्या परिचित महिलेने बोलावले असल्याचा निरोप आला. त्या वेळी तिला नेण्यासाठी कॉल सेंटरमधील एक गाडी आली होती. या गाडीपाठोपाठ कॉल सेंटरमधील इतरही दोन-तीन गाड्या होत्या. त्यानंतर तुकाईदर्शन टेकडीवर हा प्रकार घडल्याचे फिर्यादीत म्हटले आहे.

फिर्यादीत विसंगती जिल्ह्याचे अतिरिक्त पोलिस अधीक्षक प्रवीण पाटील म्हणाले, ""या तरुणीकडून अद्याप माहिती मिळालेली नाही. तिचा मित्र हंसराजच्या सांगण्यानुसार गुन्हा दाखल केला आहे. तिच्या मैत्रिणीच्या व जागा मालकिणीच्या म्हणण्यानुसार संबंधित तरुणी गुरुवारी रात्री बाहेर गेलेली नव्हती. त्यातच हंसराज सांगत असलेली माहिती व चौकशीत पुढे येत असलेली माहिती यात तफावत आढळत आहे.''

महिला कर्मचाऱ्यांची सुरक्षा ः कंत्राटी कामगारांमुळे चिंतेत वाढ

आयटी आणि बीपीओतील महिला कर्मचाऱ्यांच्या सुरक्षिततेसाठी पोलिसांच्या गुन्हे अन्वेषण विभागाने "सेंटर फॉर पोलिस रिसर्च'अंतर्गत "सिक्‍युरिटी सेन्सिटायझेशन समिती' स्थापन केली आहे. त्या समितीच्या प्राथमिक निष्कर्षांमधून काही धक्कादायक गोष्टी समोर आल्या आहेत.वैयक्तिक, गोपनीय माहिती आणि पायाभूत सुविधांचे संरक्षण होते की नाही याची पाहणी करणे; तसेच आयटी-बीपीओ क्षेत्रासाठी धोरणनिश्‍चिती करणे व त्याची अंमलबजावणी सक्तीची करणे, हा या समितीचा मुख्य उद्देश आहे. अतिरिक्त पोलिस महासंचालक मीरा बोरवणकर यांनी समितीला मार्गदर्शन केले असून, गुन्हे अन्वेषण विभागातील अधीक्षक दिलीप भुजबळ यांनी पुढाकार घेतला आहे.

अनेक कंपन्यांमध्ये थेट कंत्राटी पद्धतीवरील सुरक्षारक्षकाच्या नियुक्तीला प्राधान्यक्रम दिला जात असल्याचे आढळून आले. एवढेच नव्हे, तर त्यापैकी अनेक कंपन्यांमध्ये चौथ्या श्रेणीतील 40 टक्‍क्‍यांपेक्षाही अधिक कामगार कंत्राटी पद्धतीतील असल्याचे स्पष्ट झाले. त्यामुळे कॅफेटेरिया, कॉन्फरन्स रूम, हाऊसकिपिंग आणि सुरक्षारक्षक अशा सर्वच ठिकाणी कंत्राटी पद्धतीवरील कामगारांचा वावर वाढल्याचे समितीने म्हटले आहे.

सुरक्षाविषयक सेवा पुरविणाऱ्या संस्थांमध्ये सध्या उत्तर भारतीयांची संख्या मोठी आहे. त्यामुळे पाटणा, मुरादाबाद या ठिकाणांहून मनुष्यबळ मागविले जाते. संस्थेमार्फतच त्यांची निवासाची सोय केली जाते. त्या आधारावरच पोलिसांच्या साह्याने त्यांना "कॅरॅक्‍टर सर्टिफिकेट' दिले जाते. संस्थेव्यतिरिक्त त्यांना ओळखणारे अन्य कोणी नसल्याने सर्टिफिकेटही नाममात्रच असते. साहजिकच पोलिसांकडे कंत्राटी कामगारांची अचूक माहिती तर नसतेच; त्याशिवाय संस्थांची भूमिकाही तपासली जात नाही. पगारापोटी मिळणाऱ्या मानधनाविषयी हे कामगार जागरूक नसतात. त्याचा फायदा घेत, त्यांना मिळणाऱ्या रकमेतील अर्धी रक्कम संस्था स्वतः:च्याच खिशात घालतात. यामुळे कामगारांना आणखी एका ठिकाणी नोकरी करण्याशिवाय पर्यायच राहत नाही. सध्या या कंपन्यांमध्ये काम करणारे 40 टक्के कंत्राटी कामगार इतरत्रही नोकऱ्या करत आहेत. परिणामी ड्यूटीवर झोपलेले, कामात लक्ष नसलेले कामगार असे चित्र सर्रासपणे पाहायला मिळते. त्यातच हे कामगार महिला कर्मचाऱ्यांना "गार्ड' म्हणून दिले जातात. यांचे रस्त्यांविषयीचे ज्ञानही चाचपडून पाहिले जात नाही. असा हा नवखा आणि डबल ड्यूटी करून ढेपाळलेला सुरक्षारक्षक महिला कर्मचाऱ्यांचे संरक्षण कसे करणार, हा प्रश्‍न अनुत्तरितच राहतो.हे कामगार संस्थेने सोय केल्याप्रमाणे एका ठिकाणी राहत असल्याने, संगनमताने गुन्हेगारी होण्याची शक्‍यता दाट असते. परंतु कंपन्यांना याबाबत पुरेशी माहिती नसते. त्यातून पुढे कंपनीतील गोपनीय माहिती फोडणे, मालमत्तेचे नुकसान करणे, महिला कर्मचाऱ्यांवर हल्ला करण्याचे प्रमाण वाढते, असे समितीच्या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
-वैशाली भुते